BAN HUAMIN RILRU HUAISENNA

Bangladesh indan hma khan, Pakistan chuan, East Pakistan-ah lal a hrawt vak mai a. India ramah ral tlan tam tak an lo lut ta a. Chu chu India ram tan chuan, manganthlak tak a ni. 1971 khan, chumi avang chuan Prime Minister Indira Gandhi chuan, Cabinet Meeting a ko ta a ni. Foreign Minister, Sardar Swaran Singh, Defence Minister, Jagjivan Ram, Agriculture Minister, Mr. Fakhruddin Ali Ahmed, leh Finance Minister, Yashwant Rao te bakah, Commander in Chief General Sam Manekshaw chu hrilh a nih angina cabinet-ah chuan a tel ve bawk a.

General Sam hian a tia lawm, Field Marshall nihna leh, ban nihna inkar chu zimte a ni a ti. Prime Minister-in thinrim zetin, West Bengal, Assam leh Tripura CM lehkhathawn a chhiar a. Chu an lehkhathawnah chuan, Raltlan an tam lutuk avanga tih ngaihna an hriat loh thu a ni a.General Sam-a lama chu Prime Minister chuan a hawi a, “Engemaw ti turin ka duh che a ni” a ti ta a. General chuan, “Enge ti tura min duh?’
“East Pakistan luhchilh rawh”
“chumi nghawng chu indona a ni tih I hria em?”
“Indona pawh nise, a pawi ka ti lo e”
General Sam-a chuan, “Prime Minister, Bible I chhiar ngai em?” a ti ta khawl a. Foreign Minister Swaran Singh-a chuan, “Bible nen kan boruak hi engnge a inzawmna awm?” a lo ti a. Sam Chuan, “ Bible bu hmasa ber, Bung hmasa ber, Para Hmasa ber, sentence hmasa berah khan, Pathian chuan, “eng lo awm rawh se” a ti a, eng a lo awm. Nang pawhin, “indona a ni mai” I tih chuan, Indona kan hmachhawn ang? Han Ngaihtuah teh. Indo turin in inpeih em? Hei hi ka hrilh ang che u, April ni 28 hian, Himalayan Tlang kal khan te a inhawng leh taw hang. China hoin, indo an rawn puan vai chuah, Hmun hnihah Indona ka hmachhawn dawn a ni” a ti a.

Swaran Singh-a vawk chuan, “China chuan, Thutawp an siam angem?” a ti a, General chuan, “Foreign Minister I ni a lawm. Min han hrilh teh “ a tih zawh chuan, PM lam chu a hawi leh a, “Prime Minister, nikum khan West Bengalah inthlan I duh a, kan inthlang a. Communists ho chaklo se I duh avangin, khawtin leh kawtthler tinah sipai ka duty tir a. Tun thlengin an la awm a. Anmahni awmna hmun pangaia awm a, indo inpeih tur chuan, Thlahnih tal hun ka mamawh. Assam-a awm mek ka nei a. Andra-ah division-a awm mek an awm a. Jhanshi-Babhina hmunah Armoured Division an awm mek bawk. An awmna tur hmun dik taka awm tur chuan, thlakhat tal hun ka mamawh bawk. Kawng tinah, rel tin, truck tin, Wagon tin an chetsawnan ka mamawh bawk. Punjab, Harayana leh UP-ah Buh kan seng mek a, chung buhseng te chu in phur sawn theih hauh lo ang”

General chu Agriculture Minister lamah a hawi a, “ Tam tla vaih se, nangmah a nia an dem dawn che kei ni lo” tih a sawi zawh chuan, “Ka armoured division chuan Tank hman tlak sawm pathum chiah a nei” a tih zawm a. FM chuan, “engatinge 13 chauh?” a lo ti a. Ani chuan, “Finance Minister I ni a, Kumkhat leh a chanve kal ta atang khan Pawisa kan dil thin che a. Pawisa a awmlo I ti zel a nih kha” a ti a. PM hnenah chuan, “Prime Minister, East Pakistan a lut tura ka in peih meuh chuan, Monsoon a intan tawh ang. Ruah a sur hian, a sur satliah lo, A buakin a bua. Lui te chu Tuifinriat ang mai an lo ni a. Luikam lehlama I awmin, lehlam I hmu pha lo ang. Motor Kawngpui chiah ka hmang thei dawn a. Airforce-in min pui thei dawn lo. East Pakistan lut tura min duh chuan, za a za chaklohna ka tiam a che” a ti ta a.

“Sawrkar chu I ni a. Thupek chu min pe dawn em?” General chuan a ti khawl a.

General Sam-a hian a tia lawm, “Chutiang em ema hmeichhe thinrim chu ka la hmu ngai lo, ka nupuiah ngei pawh. A hmai a sen vek mai. ‘Cabinet dar 4-ah kan inhmu leh ang, chhuak rawh u’ a ti ta a”. Cabinet minister ho an chhuak sa sap a, ka chhuak hnuhnung ber dawn a. “Chief, Thufual lawk teh” a ti a. “Prime minister, I ka I an hmain, Rilru emaw taksa hrisel lohna chhuanlama banna thehlut turin min duh em, a engzawkin nge?” ka tih chuan, “Nilo, Sam. Thu teh. I sawi zawng zawng ka thudik a ni em?” a ti a. “Ni e, Thudik hrilh che hi ka hna a ni. Ka hna chu Indo leh chak a ni a, chakloh ka hna a ni lo” ka ti a. “A tha e, Sam, ka duh I hria e. engtikah nge I in peih ang?” a ti ta a, Kei chuan, “ka sawi thei lo. Ka kutah dah vek la. Ka duh ang thlapa ka kalpui chuan, hnehna pumhlum ka tiam a che” a ti a. Prime Minister chuan, General Sam-a kutah a dah a. 1971 Indonaah India a chak a, Bangladesh ram a lo piang ta a ni.

1962 Indona thlen dawn khan, Nehru-a thu chu Commander in chief in a hnial ngam loh avangin India a mualpho a ni.

Mi tam tak chuan, kan hna tha taka thawka, sawi tul sawi ngam khawin rilru huaisenna kan nei lo thin, Kan chunga mi te tihlawm loh hlau hlau reng rengin kan khawsa a. Kan chunga mite thu hi chu zawm tur chu a ni ngei mai. Mahse, dan hnuaiah, ziaka awm thlap a nihin. Ziaka a awmlo a nih pawhin, ziaka dah tir leh theih leh dah tir leh ngam chu zawm tur a ni. An sawi apiang mai, diklo leh chaklohna, chhiatna leh mualphona thlen tir thei tih kan hriat rengah pawh hnial ngam lohna hian min ti buai thin. Sam Manekshaw ang hian, Prime Minister leh cabinet Minister rual pawh nise, kan hnain min phut ang sawi ngam leh ti ngama kan awm loh chuan, kan ram leh hnam, khawtlang leh chhungkuain a tuar zel zawk dawn a ni.

Zoram Nipui


-C Ṭhuamluaia (1922-1959)

(He blog/website ka siam chhan pakhat chu Interneta mizo thu leh hla tha chhiar tur awm lo leh hmuh tur awm lo thin hi a ni a. Zoram Nipui Essay hi Trend setter a tling a. Kum 70 vel zet kal ta a ziah tawh a ni bawk a, a hlu hle a ni. )

Kum khata hun li ṭhente zingah hian nipui lai hi hun nuam ber a nih ka ring. Fùr lai hi chu ruahtui a tam ṭhin em a, khawlai len leh ram chhuah te a nuam lo va, Zofate tan phei chuan chuan hlo thlova ṭul em em hunlai a ni a, sawi lohah lo lum ta ila. Favang hun rei lote tih mai loh chu hun nghahhlelh em em dang kan nei lo. Thlasik lai hian thil pawimawh tak tak leh ṭhenkhatte phei chu hriat reng tur, khual anga khël lo, naupang tan sikul chhuṭi leh thang kama dai vah hun, nu leh pa tan kum tluana an thawh rah, buh seng, kan vaia tan Krismas leh kum thar; hengte hian thil dang awm hlek lo mah se thlasik hun lai hi an tipawimawh a, an tithlakhlelhawm a ni. Nimahsela, keini American wool te, English flannel te leh Cownpore wollen mill siam chhuah kawrlum ṭhate nei ve zo lo tan chuan khaw lo lum ṭan deuh ngawt mai pawh kan lawm em em a, kan thla a muang ṭhin. Sap_ho pawh hian spring an tih hi (kan nipui a ni a) an nghakhlel em em a, hun mawi a ni a, thil ṭha leh hlimna zawng zawng a entir a ni ang; Shelley pawhin mangang takin,

‘O’ wind,
If winter comes,
Can spring be far behind?’

a tih lawm lawm kha.

Hmanlai pi leh pu aṭang tawhin nipui hi hun lar leh hlaah te pawh chuang nasa ber a ni. Fùr khaw hnàwm a lo reh a, favang nun nuam tak a lo thleng a, mahse a ral leh thuai a, thlasik a lo ni a, ‘a reh leh dawn nange maw aw!’ tih tura rei a rawn awh a. Mahse January thla a lo thleng a, chhun khaw thiangah khua han thlir ila thlaphanna zawng zawng a bo ta a ni. Romei chhum a lo zam ṭan den den a, chu chuan nipui a hla tawh lo tih kan pi leh pute a lo hrilh tawh ṭhin a, keini pawh min hrilh a ni a; ṭhang leh thar zel pawh a la rawn hrilh ṭhin dawn a ni. Ni e, lungngai suh, ṭuahpui leh vau zawng an lo la vul leh ngei dawn e.

Thlasik khaw vawtin a hmeh thlak thing hnah hluite kha mawi em emin an lo chawr no leh a. Ruah tui kangna a rei tawh a, luite tam tak leh luipui hnar pawh an lo kang ṭan ta a, tlang tin mai hi tlang kan chuanna tawkin Zoramah chuan a sang ṭheuh si a, romei chhum lo zam paw chûk mai kara khaw han hawi vel te hi lunglenna vawng vawng a ni. Mi tin mai hi han inen ila, kan retheih leh kan thawh rim te kan hre chang lo va, kan mitah lungawina a lang a ni. Thing hnah tla kawlhte kha tumahin an hãl lo va, an hãl bo sëng lo va, ruah tui len botu tur leh chiah zawptu tur lah chu thla li danah tuifinriat aṭangin a lo la thawk dawn chauh a ni si a, lungngaihna reng reng a tel lo. Ram han chhuak ila, hnahthel ro kan rap ri riap riap a. Han hawi vel ila thing hnah nò lai chàng a lo ni lo, pangpar mawi tak tak vul hun lai a lo ni a, ‘Kan tlang ram par vulna’ tih hlate hi i chhiar i chhiar duh loh pawhin, ṭuahpui leh vau zawng i hnar lo vang. Nauban par vul chûk te i hmu ang a, phunchawng te, pâng te, herhse, ngiau, senhri, dingdi te zawng nen, par lo reng reng an awm lo tih tur a ni. Hmingthang em emin, mak leh chapo lutukin, ka rei! Thlado lerah chawnpui a lo par ang a, tuar har ti lo nau reng reng hi he lei, van hnuaiah hian an awm ka ring lo.

Par hò tak sawi hmaih ka la nei a, i hria em? Hman kum nipui lai khan ka ṭhian pakhatin min hrilh a; “Kei zawng, kawldai parte tak ngial pawh hian riang min ti!” a ti.

Ṭhianzahote nen sangha vuaa kal i duh chuan a aia nuam a awm chuang lo. Lo vah hun lai tih theih zawng a ni na a, pho ro hun lai a nih zual ber avangin mi tam tak an ãwl a, mi tinin dai vah an chak. Nula te, tleirawl te, nu leh pitar thlengin thing phur tura kal i hmu ṭhin ang. Mi tinin nun hlui kan ngai a, ngaih tur nei vak lote pawh, thihna angin nipui chuan min chawk rual a, kan kiu ruai ruai ṭheuh ṭhin. Romani an ti a ni lawm ni kha, thing phur a,

‘Tlang tin ṭuahpui leh vau an vul, khua a ṭhal,
Ka hawi ngam lo raltiang romei zing riai karah;
Suihlung rual sirva leng an nui hiau ve, par tlànin,
Khawthlang sirva hnehin aw…..

ti vawng vawng a,

‘Riang hlei nau ang ka tlei thei lo,’

titu kha? A ni, amah vëk chuan a ni, nipui lai hi a tuar thiam ngang ṭhin lo va, vanduai taka duh ngawih ngawihte chân a ni ang. Nipui lo thleng chu a hmu reng a, thing te a lo chawr no hlep hlep a, a hmu a; sirva par tlante chu hlim em emin an chiar leh neuh neuh va, a hre reng a. Romei leh lelthang kiu vel karah chuan tuar zawh loh thil a nei tlat ṭhin a;

‘Ṭhal awiin lelte pa’n lenbuang a nghak,
Ṭhal tui ang kan nghah chu kumsul vei leh lunglen.
Dài lëm ang maw, thinlai a zing riai e, nang ngaih chu,
Zùn lëng zãm leh hnutiang, aw,
Nang ngaih lunglen a nëm thei lo!’

tih hlate hi a phuah ta a ni.

Nì, mawi tak maiin romei a lo zam a, lung tileng takin ngur lènna tlang tawh phawt chu an rawn bàwm a (thliar bik reng reng an nei si lo va), hmel duh tawng lo zawng chu….. nì, lo haw tlai deuh mah se ngai thiam hram ang che!

Hengte hi i tih duh lohva, awmhar run nghah i tum bawk si loh chuan chem tùm nen, a nih loh leh engmah kah tum lovin laiphir nen chhuak mai rawh. Kal la, ràl leh lamah ramar pa te chu khuang ëk ëk mah se bengkhawn suh. Thing buk hlim hnuaiah ṭhut san la, vaibel i zuk ngai loh chuan lehkhazial tui tak zu la, khawvel mak zia te, ropui zia te dãwn vel la, Siamtu, chung Pathian pawh i lam a nih chuan i chhut thei ang. Ramar pa tuai tir, hèl lai nei, khawvel nun la thlahlel tak mai te chu lo awm ve mai mai ang hmiang; khawvel a mawi nuam a, Zoram ngeiah i chèn alawm! Sava ṭhenkhatte chu pahnih lekin, khawhar ve awm takin an thlawk lep lep ṭhin ang a, mahse an te em a, chhung tlai an tling lo va, i kap dawn si lo. Tho la, fang zel la, chul hlui lam te va fang teh. Pu Rokunga’n ‘láwmrual’ a phuahna chang tawp ber kha engmah lo mai maiah a siam hlei nem. Dik takin, dik kumkhua zel mai turin ‘tùk ram chul hnu’ an lo chang a, a lo ro rìm rèm ang a, vaṭhu thlawk velte i hmu ang a, khawiah nge an fuk tih i mitin i han chhui ang a, vauva thing kung pakhat ṭang rovah an fù ang a, hràm chungin an her liai liai ang a, hawi hrek hrek chung zelin an han ‘mim-sir-i-kùt’ ang a, tichuan i buai mangang, “A ni tak, Láwmi, an chul zo ta,” i ti dawn a ni. Aw, Thanghniang, a va pawi dik tak em!

‘En teh, khu maw-
Kan ṭuanna chul hnu
Mimsirikut ṭhuvate’n zaiin an àwi!’

Tin, kan hla phuah thiam neih zawng zawngte pawh hi danglam bik pakhat mah awm lovin, lelte nena piang a, nipui lai àwi tih vek tur an ni. An lunglen zual lai ber chu nipui a ni fo, lunglen hun aia hlawk hla phuah thiam tan a awm si lo. Hla tam tak (tam tak mai) chu nipui laia siam a ni a, thlasik lai pawhin lo la thleng lo nipuiah chuan an han lêng lâwk thei a; Hausiampa pawhin advance_in,

‘Kum sul veia romei zam leh tur reng hi,
Ka suihlung mu ang a lêng lãwk e,’

a ti an tih kha.

A nì, lelte te, uleuh te, ngirtling te rengchal te leh dàwlrëm te pawh zai vàwrna tlang ramah hian hla ti mite chuan tù dang mah an chhùn ang tih rin tur a ni lo. An piang rual a, ṭhal lai ngei hian; tin, an ṭhang tlang a, pangpar vul tinreng leh rim tui tak takte zingah leng velin an hla mawi ber berte a lo chhuak a ni. Chapchar kut hmingthang em em pawh hi fùrah chuan lo ni se la, heti em em hian pi leh pute’n chèn nasain an sawi lo vang a, heti khawp hian nu leh pate’n an thlahlel lo vang a, heti fakau hian ṭhangtharte’n kan hloh mai theih hi kan hlau lo tur. Muang taka khuangpui ri chhut chhut kara seki inkhawng buk buk zawng romei zâm karah chauh lo chuan hriat phal a ni tawh lo.

Heng zawng zawng thlen hun lai hi hlim em em, rîk chël chûl hun lai ni awm a ni. Hlim em em hun lai a ni a, mahse kan ri chël chul chiah em le?

Kan lènna khawvel hi a lo zau em a, kan bengchheng hle emaw kan tih pawh a lo la nasa tawk lo a ni. Mahse thawm nasata hlimna hi teh a ni lo va, bengchheng nasata teh mi lah a ni hek lo. Chu chu a ṭha zawk fe a ni nghe nghe ang.

A chhan zàwng ka hre lo. Pu Rokunga vëkin ‘Chite lui’_ah khan thiam takin a sawi leh kha. Han chhiar ila, bengchheng ri chël chul kan hre lo va, luipui luang ri huau huau lah kan hre hek lo. Chite lui, nipui laia luang, luang dam diai chauh kan hmu.

‘Fiara tui thiangte luang del del,
Lëngi nena luia lengngha kan chhaina;
I sirah thing leh maurua an zing riai e,
Luang dem dem rawh, piallei a ral hma loh chuan,’

tih a thunawn hian Mizoram nipui hun lai a entir a ni.

A mawi zual lai ber phei chu nipui lai sawina liau liau a ni a, han chhiar leh teh, i duh chuan:

‘Ṭhal rùm laiin va tin rengin an dawn ṭhin,
Lungrualpui nen suara lengngha kan danna!
Kan thlawh sawmfang kan zawh tluang kàina nuamah,
Luang reng rawh, lungrualpui nena ruang bualna,’

tih hi han chhiar la, a mawi tawk hle tawh a. ‘Lungrualpui nen suara lengngha kan danna’ han ti leh teh. Kan Mizo ṭawng zawng zawngah hian a mawi ber mai lo maw…..?

L. MALSAWMA COLNEY LEH A BIBLE

Sap leh hnam dang chanchin kan chhiar thin a. A ngaihnawm pawh a ngaihnawm na rawh e. Mizopa chanchin hi a ngaihnawm erawh ka ti fo mai. Kan hmel ang puin, kan thisen ang neia leia lo piang, kan hnam thatna tur theihtawp chhuah thinte, Pathian ram zauna atana an thatlai huna, a rem leh rem loh huna theihtawp chhuah thinte chanchin kha a ngaihnawm ka ti thin.

British lo luh hma khan Mizo hnam hi tu thuhnuaiah mah kan kun ngai lo a. Kan duhlo chung British-in min awp a. Khawvel Politics inher zelah British-in India ram a chhuahsan tumin, India ramah kan bet zui ta zel a. Ngaihsak kan hlawh lo e mem mai bawk!

British-in min awp hunlai ata tawha zalenna duhna chi nung lo tiak tawh chu a lo thanglian a. 1966-ah chuan par a lo chhuang ta a. Kan hnam zalenna tura bei turin mizo tlangval tam tak an chhuak a. Hnam zalenna thupuan chhuaha hming ziaktute pawh kha thalai tak tak an la ni hlawm. Chung zingah chuan, Pastor Fehtea fapa, Tlangval hmeltha leh lian zuai mai L. Malsawma Colney kha a tel ve a. Hun lo kal zelah phei chuan, Mizoram independent sawrkar President te pawh a ni ta hial!

L. Malsawma Colney ngaihtuahna, a thurilfun, a khawvel thlirna leh thil dang te, a titite kha a ngaihnawm em emnain sawi ka tum lo a. Pathian ring bur mai, engtik lai pawha Bible keng thin Malsawm Kawlnia chanchin kha a ni sawi ka tum ni. Chanchin ngaihnawm leh ropui tak mai a niin ka hrethin.

An lehkhazir lai khan Bible a keng reng mai a. An rammut lai pawhin a keng reng mai. Ramhnuai a tanga a lo chhuah a, awm pangaia a awm chhoh pawhin a keng deuh reng mai a. “A chhiar pawh I chhiar hman em ni?…Engah nge hetia I ken reng ni?” tia an zawh chuan
“CRP in hmu ngai em?”
“Hmu ngai e”
“Silai an pai thin em?”
“Pai thin e”
“An kap reng em?”…A chhang thiam khawp mai. Khawi ilo kalnaa Bible keng ngai miah lo kan ni fur zawk ang.

“Bible hi ka inhumhimna ber ania sin” titu Malsawma Colney khan Bible a ngaina a, A thlamuanpui e mem mai. March ni 1, 1966-a zalenna sual bul an han tan dawn khan, zanlaiah an inhmu khawm a. Boruak a ralmuang lo hle, An silai thuhrukte pawh jeep-ah an hlang a. Laipuitlangah chabi an han lak angai leh ta tlat mai a. Ngurkunga leh L. Malsawma Colney te chu kal tur an ni a. An chhuak tur chu, Defence Minister R. Zamawia chuan, “Silai ken ngai in tie m?” tia a han zawh chuan, Ngurkunga chuan, “Aw, sten gun kha kan ken gang” a lo ti var a. Malsawma Colney chuan, a kut vei lama Bible lek kang v ava chung cuan, “Angai lo. Hei, Bible ka keng” a ti a. Laipuitlang pan chuan an chhuak ta a ni. Chutiang hun hlauhthawnawm karah chuan, Bible ka keng tiin a kal ngam a ni. R. Zamawia sawi dan chuan, inkahna hmunah pawh a keng zel tho a ni awm e.

Zalenna sual tirh khan, kum 35 mi a ni a. A hunlaia lehkhathiam, BA a ni. Sipai lal ni tura inziak tling a ni a. A nu thu a awih avangin a hna a zawm ta lo nghe nghe. Nu leh Pa thuawih leh Pathian tihmi, Pathiana thlamuanna famkim nei a ni a. Ramhnuaiah inkahna a hmachhawn ve fo a. A him tluan chhuak a. Kum 80 chuang a dam a ni. “I palian si a, I langsar si a. I him tlat thin mai hi engnge a chhan ni ang?” tiin, Rochamlianan a zawt a. Malsawma Colney chuan, a tette a tanga a thu a lo zawm thin Pathianin a ven him avang a ni tiin a sawi!

Bangladesh rama Canada mi missionary jay walsh-a khan lehkhabu a ziak a. Against all odds tih a ni a. Bangladesh ramah hian kum 35 lai an thawk a. L. Malsawma Colney te nen hian an lo intawng nghe nghe a. Chumi an intawnna chanchin a lehkhabuah hian a ziak a.

“Nikhat chu kan Hospitalah mi pakhat hi missionary hmu duh hi a lo lang hlawl a. Hospital vengtu chuan tlangmi a nih avangin kan inah a rawn hruai lut ta nghe nghe a. Lungi a veng a, a chau a, a paw rem em bawk. Tlangmi dang ang loin a palianin asang hle a, a ngo vuah mai bawk. A hmel land an reng rengah pawh pa danglam tak a ni.

Bengali tawnga ‘Tanpui theihna che ka nei em?’ ka lo tih chuan, Bengali tawng vek hian, pai fe mai hian, ‘ Tlangram hla tak atangin ka lo kal a. Zanina riahna tur ka mamawh a. A theih chuan, naktukah ka ha hi en tir ka duh bawk. Chubakah, a fala inkawmna hun neih ka duh bawk’ a ti a.

Theih anga tanpui ka intiam hnuah a riahna tur pindanah kan inhruai a, a tuka inhmu leh tur chuan kan inthen ta a.
A tuk zinga a lo lan leh chuan, lungi lam chu a inthuamna a ni ta lo. Suit leh necktie nen a rawn induang ta zaih thung a. Bengali chibai inbuk danin, “namaskar” kan inti a. Chumi hnu chuan, saptawng nalh tak maiin imkawm fal a duh thu min hrilh ta a. Mi zahawm tak tu emaw chu a ni ngei ang tih chu ka ring nghet nghal mai a.

Ka ring dik kher mai! Mizoram Kristian sawrkara ‘senator’ a ni tih chu a inpuang ta a ni. India lakah independence an sual dan chanchin a sawi chu darkar tam fe ka ngaithla a. Krista a lo hmuh dan chu sawiin, India mite tana Kristian thuziak tam tawk sem tur a mamawh thute a sawi a. A sawizel dan chuan, zalenna an sualnaah Silai aiin Bible an mamawh zawk a. India hi chanchin tha avanga Krista lam an lo hawi chauhin hneh theih an ni a. Heta tan hian Pathian thuziak leh chanchin tha hril chu a pawimawh ber a ni tih thu a sawi”

Jay Walsh-a hian senator a nih dan vel a zawh chhunzawm a. “India milem be hoin an awp avangin an thin a rim a, Milem be sawrkar paih a. Kristian sawrkar din kan tum a ni” tiin Malsawma colney hian a chhang a ni.

Jay Walsh-a nena an titinaa thil chhinchhiah tlak tak mai chu, Malsawma Colney hian Bible a dah san zia te, chanchin tha a dah ropui ziate a hmuh theih a. Zalenna suala, silai cheleka ramhnuaia a chhuak chung khan, India hneh theihna tur tak tak chu, Chanchintha leh Bible hmang chauhin a ni a han tihte hian a rilru puthmang chu a chiang mai awm e.

Ramhnuai sawrkarin Kristianna leh chanchintha hrilna lama an hmalak dan te, harhna an chan dan te chu sawizui tur tam awm mah se, chai zui ta lo ila. Ka ngaihtuah fo thin chu, kan kum ang rual bawr a nih, thalai a nih lai pawhin Chanchintha leh Bible kha a nun laipuiah a dah a. Malsawma khan Lal Isua a zahpui ngai lo. Keini khawsak dan hi chu chumi letling hlawk chu a ni hian ka hre thin.

L. Malsawma Colney chuan, kum 88 mi niin, a lo zawn thin zalenna chu a famkima changturin a hmangaih Krista hnenah Ni 27.1.2019 tlai dar 4:50 khan a chawl hahdam ta a ni.