THIH THAA DRUGS DO


I la mangang lo cheu em ni? Drugs-in kan hnam min run nasat dan hi tah ngawih ngawihna tur a ni ta!

Singapore hi an indan tirh khan Drugs in a ti buai nasa a. “Hnam tlemte mai kan ni a, heti ringawt chuan kan boral mai dawn a nih hi,” an ti a. Drugs doin hna an han thawk a, Drugs zuar chu an khaihlum hmiah mai bawk a. Drugs ti an man te pawh mumal takin a enkawlna an buatsaih a. Hma an han lak chuan Drugs harsatna pawh an hneh thei mai a ni.

An CID hnuaiah Branch hrang hrang, Gambling Branch te, Secret Societies Branch te, Anti-Vice Branch te an siam a. Heng te hian an khawtlang ti buaitu social evils hrang hrang an han beiin, an han do a, society fihlim leh him tak mai an siam thei a. Chutih rual chuan sualna a awm lo a ni hauh lo a, a awm ve reng a, chung te chu an do reng a, an police leh sawkar te an tang mar pat reng a ni. Zan reiah pawh zalen takin an khawlaiah a tei vel theih a. Nula la naupan hmel te te pawh mahniin, kekawr bul chhing tak mai hain zan rei tak takah an la vei nelh nelh thin a ni.

Mizo Thalaite hi Drugs in min tih buai thar leh zual nasat dan hi a rapthlak zawkin ka hria. Mizoramah Drugs ti an pung. Kum 15-20 Inkar ti an tam.

Khawvelah hian Drugs and arms smuggling hi sumdawnna hlawk ber a ni. Drugs zuar an tam hle. Customer an zawnna lamah Drugs zuarte hian a thlawntein an pe a, vawi thumna velah a man an dil tan a. A tum ngana tur atan chuan ruk an ruk a ngai tawh thin a ni.

Kan Thianpa pakhat, khaw pakhata zin chuan, a khaw puma intin deuh thaw chu tunah hian Drugs in a luh chhuah mek thu a sawi bawk.

Pawna CFL bulb vuah pawh zankhat pawh a awm tluan thei ta lo. Tleirawl deuh zinga drugs hluar vang hian ruk ruk a pung bawk a.

Tun hmaa an fimkhurna thin, syringe inhman tawm lohna te kha a lo ni leh tawh lo a, inhman tawmna a vanga AIDS pung ta sawt ang deuhin a thawktu zinga thenkhat pawhin an sawi bawk.

Engvanga Drugs hi lo hluar ta chiam nge tih lam chu lo dah tha ta ila, chhan hrang hrang a awm thei anga.

Tuna kan dinhmun anga a nih chuan, Generation pum hian kan in ‘HLOH” lo ang tih hi a sawi theih loh.

Hetiang ka thusawi hi hnai taka hmu tu ka ni a, mi titi sawi chhhawng ka ni lo. A veiawm ta em a, a manganthlak a. Ka han ziak chhuak a ni. Hetiang ngai pawimawha hma la thei te chuan keimahni zawn theuha hma kan lak a hun ta hle. Ziahlan atana a rem chin kan ziak langah ngaih ila, hemi ruala ngaih pawimawh awm dang, SEX chungchang te, zu ruih thlengte hian sawi kai ta rih lo ila.

Kan fate tan tia Ro sum leh In leh lo kan buaipui lai hian a RO luahtu tur ber, RO Dik tak kan fate kan ngaihthah a, kaihhruai, zilhhau leh a nawra nawr an tul hun pawha ngaih pawimawh dang kan nei a nih chuan, kan tawrh tur hi a rapthlak dawn lutuk.

Mihring dinhmun tha leh khawsak tha pangai nilo, a neilo leh a nei tlem, a rethei lam zel zinga drugs ti kan pung hi a pawi em em bawk.

Hnam tlemte kan ni a. Hetiang a nih chuan, kan ral thuai a hlauhawm hle. Mimal, chhungkua, kohhran, khawtlang, pawl, sawrkar, a hnam pumin thih thaa drugs kan do angai a ni.

Drugs zuartute hi khawtlangah engangin nge kan thlir? Dan hmanga thiam taka do let dan kan ngaihtuah tawh em? Vengchhung chanchinbuah zuar tawh lo turin kan ngen ngam em? YMA-in kan en sanin, an thlan lo laihsak tawk kan awm leh tho em? Dan zawng zawng pawisak neilotute lakah hian lo ‘mizo’ viau a tul em? An hausakna thisena lei hi engangin nge kan thlir? Zawhna pawimawh inzawh tur kan ngah viau ..

Engpawhnise, DRUGS Chu lo ti lo hram teh u. Nu leh Pa te pawh, In fa te an him em le?

SIKUL PIAH LAM ZIRNA


Rev. Zairema kha Hmunhmeltha a piang a ni a. A pain a thihsan hma avangin a nu hoin an khawsa a, an harsa ang reng hle.

1925 khan A patea, Rualkhuman A zinnah a hruai a. Rualkhuma hian hemi kum hian Aizawlah In a din ve thei tawh a. Dawrpui Veng, Mi rawng tuikhur hnar, Ch. Chhunga te in sir chhim lamah hian in a din ve a ni.

Aizawl an kal hian, Aizawl lam panin an kal mai lo a, Vanlaiphai lamah an kal kual a. Hetih lai hian kum kaw mi a ni tawh a. Vanlaiphaiah chuan Dr. Challiana bulah an thleng a. Dr Challiana chuan, a u fa, Saizawna a awmpui a. Lehkha a zir tir a. Mizo tawng punctuation dan an lo inzirtir tawh a. An in vawn (by-heart) tir a. A sawi tir zat zat thin a. Rev. Zairema hian, “Ka Tluklo hlein ka inhria” a ti a ni.

Saizawna hi a vannei hle. A hnulamah society a mi pawimawh leh mi puitling, pa rawn tlak leh chhuanawm takah a chhuak ta nghe nghe a. Mipa naupang, vaivuta la tal mai mai rual Mizo tawng ziah dan dik in by heart tir lauh lauh khawpa inkaihhruai an ni a, Mizo tlangval dik tak leh chhuanawm takah a thang chho lo theilo a ni.

Inenkawlna tha hi a pawimawh hle. Inkaihhruaina tha leh zirtirna tha inpek kawngah hian kan hnam hi kan inthlah dah deuh em aw a tih theih fo mai.

Sikula an zir bak naupangte hnena finna leh hriatna zirtir leh hlanchhawn hi inthlah dah loh a tha. Kan hnam chanchin kan hre lo em em te, kan hnam zepui kan hloh tial tial anga langte pawh hi Sikul pawn lama zirtirna tha leh kaihhruaina kan inpek tam tawkloh vang a ni thui khawp ang

Sikul atang chuan mihring nun zir chhuah a har fo. A taka inzirtir leh inkaihhruai angai thin. Inhau leh inzilh chiam mai hi a sawt lo fo a, naupang zawkte ke pen tina dawhtheih taka kan pen pui a, kan kaih a, kan hrilh fiah a. Kan hriattir thin a tha.

Mihring finna leh nunthiamna tam takin tawngka leh che ziaa inhlan chhawn a ni fo a. A hruala inhrual tak meuh meuh mamawh kan ni. Nun dan thiamna (life skills) kan in zirtir thalo em em a, kan buai fo a ni. Chhungkaw chanchin te, mizo hnam chanchin te, Khawvel hmachhawn dan te, Chikim taka inzirtir hi a tul tak zet! Mi dangte zinga khawsak dan te, tawngkam mawi hma chungchangte, leh thil dang tam tak kan tlakchham leh kan kal fuhlohna hi kan inzirtir loh leh inhlanchhawn thatloh vang a ni thui hle.

Hlawhtlinna kan tih te pawh hi Zirna certificate leh hna engemaw thawha teh mai lo hian nun thiamna hi a tehna pawimawh ber ni awm zawk tak a ni.

THAWNTHU HLUI

If a writer falls in love with you, you can never die…

Thuhawnna:- Vl Zuithanga’n “Ka thianpa, Hmangaihna a khat” min tih kha ka ni ve ngat a, hmangaihna hlir hian ka khat lah tak a. Hmangaihna kaihhnawih a bu a lo ziak tawh kha ka ni ve ngat reng a. Tunlai FB tawngkam takin, Feeling Love tak ka ni!

Thu hlui ka phawrh zauh zauh a, a thar ziak turin ka taima rih lo a, rilru ka pe peih vak rihlo a, a hlui her lum leh mai ila, a hlui tak tak chuang lawg nge.

Hmanah Chuan:-

Pachhunga College -ah a ni a. CR kan thlang dawn a. Zirlai zali chuang zet mai kha room chhungah kan thu dul a, Hnung deuhah keini kha kan thu a. Ka bulah chuan Op-i te an thu a. Op-i bula kan awm hnaih chuan VL Zuithanga chu a hla lo hle dawn tihna a ni bawk. ACR tur atan hmeichhia panga nomination an han siam a. Laltlanmawii tih chu a hnung berah a lo lut a. Hmeichhe lian lutuk lo, ngo lam aia hang lek lek lam a ni a. A lo luh hma chuan Opi chuan Laltlanmawii chu a hmeltha reuh lutuk a ti a, ka la hmu ngai lo a. A lo lut a, a hmeltha reuh lah tak a. NCC form a ha a, a inhmeh leh hmeh loh ka hrethiam chiah lo a, a inhmeh lo lutuk chu a ni awmlo awm e. Vote kan han thlak a. Amah chu ka vote awm pawh ka hre chuang lo a. Result an han puang a, ACR pawh chu a ni ta lo a, tunge ACR ber kha ka hrechhuak zo tawh lo.

Chuti chuan, Nitin maiin Class kan kal a, college veng kan chhuk thla ngar ngar a. Kan thlan vek thin! Nitin maiin T-Shirt dum leh Jeans kekawr pawl ka ha a. Chutih lai chuan kan class (kan honours-ah) thian pawimawh deuh ka chhar a. kan inkawm ngeih hle, Engkim kan in share a, zantin deuh thaw ka in bia a. Kumthum chhung chuan ani nen khan kan va in zui nasain, kan va inbe nasa tak em! In ngaizawng awm tak kan ni a, kan inngaizawng miah lo a. Nunah hian Ngaihthah loh tur thenkhat kan ngaithah fo zawk a nih hmel e ka ti ta. Vl Zuithanga pawhin a ti!

Tlani chu ka ngaihsak zui em em lo a. Ka lo theih nghilh leh deuh tawh zawk emaw ni. Nilo, theih nghilh chu ka theih nghilh lo. CR thlan hnu khan hmeichhe lam kha kan melh lutuk lo a, garage sirah leh Bill tree buk hnuaiah khan kan inhnial miah miah thin avang khan thil dang chu kan lo ngaihsak vaklo a ni zawk awm e. Ring deuh deuhin kan zai a, Lawmsiamkima kan bass tir thin bawk, kan zak lem lo a!

Thla thum hnu vel chuan October thlaah NCC ho an camp dawn a, Luangmualah. Tlai banah hian an camp na lam tur chu an pan dawn a. Bus a chuangte chu ka han en chuan a hnuhnung ber dawttuah chuan tukverh bula ACR tling zo ta lo kha a lo thu a. College veng mah ni se boruak a nuam tan tawh a. October thla tlai lam hi chu a mawi thin reng reng a. Ni tlak hnai tawh tak eng lam sut tawh chuan a biangah a chhun a, Bus tukverh chu a nam tawlh a, pawn lam a lo hawi a. Mi pakhat hian a hmingin a ko vak a. A nui var var a. Mi hmu ve pawhin ka ring chiah lo. An chuanna Bus chu a rum vang vang a. Bus lian zet mai hi a ni a, college compound atang chuan a tlanchhuak ta ruau ruau a…

Chumi kum chuan kan vei zui em em pawh ka hrelo a, subject tinrenga kan inhnial chhung khan kum a vei a. VL Zuithanga erawh chuan di chambawihpui tih a ziak a. Chu chuan thui a thlenpui erawh chu ka hre chuang hlei lo a. Hmeichhe thinlung chhung hi hmu thei ila chu danglam erawh chu a lo siam mai thei a. B.A kumhnihna kan han lut chho a. Kei hi, a harh a harh ta ngang ka ni a, ka thawmhnaw hak ngai hlir ka hak bawk avangin min hre leh deuh vek tawh a. Vl Zuithanga’n Class chanchinbu “Bill Tree” a en kawl a, chutah chuan thu hrang hrangte kan thai kur ve ngiau nguai a. Ani nen hian kan inchem chhe kawp deuh chawt reng a ni mai a. Ngunlinga Bualpui khaw tlangval dangte kha kan ti ti karah an lo tla lut ve hrim a, Mizo literature zir an ni hlawm a, class karlakah te, a chang chuan class attend miahlo tein ring deuh deuhin kan inhnial a, class chhungah te an lo zu sawi chhunzawm a.

Bill tree hnuaiah chuan thuthleng a awm a. kan lak belh bawk a. Chutah te chuan chhun pachangah mi vei huai huaina karah te chuan kan lo mu leh tual mai thin a. Mu chungin kan tawng zuah zuah a. lecturer lo kalphei te chuan kan mu lai chu min rawn be ve mai a. MU chung chuan en mang hleilo te chuan kan lo chhang liam ta mai mai zel a. Tumkhat chu October thla hian, thil danglam deuh kan ngaihtuah a. Acrostic poem Tlani min duh em? tih ka phuah anga, chu chu i chhuah ngam angem ka ti a. ZUia lah chuan ngam teh reng mai a ti a. Bill Tree Issue thar berah chuan kan ti chhuak ta pek a. College a deng chhuak hneh teh a sin. Chumi tum bill tree issue pawh chu a zo vek a. science lam hote, Arts lam hote chuan, “I va pa ve!” an ti deuh nak nak a.

TLANI 3

Acrostic poem tihchhuah hnu kha chuan, ami en dan kha chu a dang ve deuhin ka hre ta a. ka ngaihbel te pawh a ni mai thei a. Mi chuan min fiam luai luai a, engvakah mah ka ngai lem lo a. A thiannu pakhat nen Education class-ah kan thu dun a, “I thil ziah kha i ti tak tak em ni?” a ti a. Ka nui ringawt a, engtin mah ka chhang lo a, “Aw ti ila” engtinnge a tih ang tih hi ka ngaihtuah fo mai. A hnu lamah pawh Tlani chu kan bulah te chuan a awm ve zauh zauh a. Hemant-a nen tumkhat chu Cricket chungchang kan sawi dun a, Ngawi reng hian a lo thu ve a. Rei deuh hnua chuan, nui var var hian, “In van sawi tui em em…Ngaihnawm khawpin in titi a lawm maw le” a tia, ka nuih a za angreng khawp mai a.

Hemi kum hian Literature Club hoin lehkhabu an ti chhuak a, Hla phuahthiam Lalmama’n article ziak ve rawh mi ti tlat a. han ziah mai tur ka hre lo a. Political science class-ah, sanghmingthanga class-ah a hnung berah VL Zuithanga nen kan thu dun a, Sanghmingthanga thil sawi chu ngaihnawm ka ti loh lutuk avangin, “TLANI 2 (when you love some one)” tih chu ka ziak ta ngawt a. Phek hnih vel ka ziak a. Class ban chuan, Lalmama chu ka pe mai a. Anni pawh chuan an lehkhabuah pawh an lo ti chhuak ve mai bawk a.

Chutiang chuan 2nd Year pawh chu kan hmang ral leh a ni mai a, kan zia angai reng a. First Year-a ka chhar thar ka tih, kan class ami nen chuan nitin kan la inzui reng a, achang leh, UCC-a ka kal lai chanchin sawi rawh min ti a, tutute emaw chanchin te min zawt a. Selection test dawn te, exam dawn apiangte chuan mi rawn call-a, thil hrang hrang kan sawi dun a, rei deuh kan inbe ziah a. Tumkhat pawh, College gate bula kan ding dun chu, kan thian pakhat hian “nangni pahnih hi ni rawh u, in sawi pawp law law teh u” a rawn ti hlawl mai a. Ani chuan, “Mi dang mi dang a ti kual a, keini te chu kan lang phalo a lawm” a lo ti mai a. Engmah sawina chang ka hre pek lo a.

Chutiang chuan kum kan hmang ral a. 3rd year kan lo kai chho ta a. Khatih lai khan Tlani khan ngaihzawng a nei thoin ka hria, ka hre chiang ta chiah lo. Lehkha huaisar tak te kha ziakin, hla tumtlang takte kha phuah mah ila, chuti em em chuan ka lo ngaihven em em chuang lo ni te khan ka hria. Kan hlim tawk em em a, thil dang kan ngaihven vaklo te pawh a ni mahna. Vl Zuithanga erawhin Op-i a la vei zui reng a. Zankhat phei chu an ina lo zu len te pawh a tum nghe nghein ka hria.

TLANI 4
3rd Year kan han lut chho a. Tlani kan hmuh tirha ka thawmhnaw ngai kha ka la ha a. Ka bag ngai ka la ak a, ka pheikhawk ngai, Outlook company atanga ka dawn, Adidas phei khawk var kha ka la bun reng a. Nun dan danglam teh chiam kan nei lo a. Summer Hut chu 3rd year ho awmna tur a nih zawk laiin Bill tree hnuaiah kan awm tam zawk a. Hetih lai hian Zolife chanchinbu ka en kawl pah a. VL Zuithanga’n min pui ve reng a. Zan khat pawh kan inah a rawn riak nghe nghe a. Chutah chuan, Tlani 3 (Rockin’ years) tihte kha kan thai kaw kalh leh a nih kha. Tlani khan a chhungte pawh a chhiar tir ve vek a niang. Miin min hrilh tlat. Kumkhat te chu a inher liam har lo khawp mai a.

Tlani te nen chuan kan awm ho fo mai a. kan bulah a lo awm ve reuh reuh a, kan titi a lo ngaithla ve leh mai zel a. Chutiang chuan kan hun a liam ve zel a. Selection exam dawn tum khan education paper exam dawn tukah khan room khatah kan thu vek a. Ka lut tlai deuh a, ka bulah lo thu rawh an ti sap sap a. Tlani chu a lo nui var a, a bula awl chu a lo kawk a, mi dang pawh chuan ka thu dawn chiang tih an hriat avangin min sawm zui ta lo a. A thiam a chhuak vaklo a niang, ka hrilh teuh mai. Chutiang tur atan chuan a bula thu tura min duh a ni tih pawh a chiang hle. Tichuan, krismas kan hmang a.

Kuma athar kan exam a, kan la inhmu zauh zauh a. College kan chhuah san a. result a han chhuak a. university lamah zirna ka chhunzawm a, Tlani te chu ka hmu ta ngai lo. An veng KTP film-a a chan vena te chu kan en tui em em ta a. Film hmuhnawm tak phei chu a ni lo. M.A kan zir kumkhatna kum tawp lamah chaun Zonet-ah news a lo chhiar hi ka hmu a. A news chhiar chu ngaihnawm ka ti lem lo a, amah erawh chu a hmuhnawm ka ti nang mai. Zara’n a no min pe a, ka va bia a, tha deuhin min chhang a. Kan in be zui ta fo a. engtin nge kan inbiak leh takloh erawh ka hre ta chiah lo. November thla chawhnu lamah ni a dul raih a. SBI main office kawta a scooter (Scooty-in tih hi!) a ti nung tur chu ka hmu a, ka en reng a. Ka va kal pawh lo a, ni zung chuan a sam chu a chhun a, Gold colour a lo luan avangin a sam chu a rawng a kap mawi hle. Ka hmuh lai ngei chuan a tlan liam leh ta a. Chumi hnu chuan ka hmuh leh mai awm pawh ka hre ta lo a. An ina va len tumna pawh ka nei lem lo a. Tum tak tak ila chu ka leng daih tawh ang chu! Sawrkar service-ah ka luh hnuin, Aizawl Restaurant changkang tak pakhatah kan thianpa nen kan chawl a. Anu nen an rawn lut ve nawlh mai a. chhuah dawn chuan, min lo bia a, a nu hnenah chuan, “Hei hi Roa chu a nih hi” a ti a, Anu chuan, “Khawimaw inchibai ila” a ti a. kan inchibai a, Tlani hnenah chuan, “Lo dam reng rawh aw, lo nula reng rih la” ka ti a, anu chu a nui a. A ni pawh chu a nui a.

Chung atang chuan kum li dawn a liam leh ta a. Kan nun hi a inher a inher a. A tira tum em em vang nilo, hoh mai vanga kan thil ziah chhan nula kha, rilruah a cham ta reng a. Enge maw chang chuan kan hre chhuak fo thin a nih hi. Hmanniah Ben Lalrinmawia Pachuau-in a status-ah a tag hi ka hmu a. Fren rikhuaist ka va thawn ta nghal a. Nula hnenah hian request hi ka thawn mang lo a. Ani chu ka va thawn ve ngat a ni. Tlani kha ka ngaizawng tak tak em tih ka inhre thiam chiah lo a, ka enge emaw chu a ni ve tho mai chu a nih hi. Pachhunga University College-a kan hunlai an sawi a piangin ka hming an sawi chuan ani hming kha an sawi tel ve ziah dawn ta a ni. A hunlai khan ngaihzawn tumin lo bei tak tak ila, kan inngaizawng tak tak mai thei…Ngaizawng lo mai thei, min duh kher lo mai thei a, min han duhna tur ang tak taka awm kha kan tum ngai lem lo a. Engpawhnise, ka MUSE chu a ni ve a nih hi.

SBI kawta Tlani tlanliam tur ka hmuh hnu lawk kha, University-a Pol. Science dept building bulah, tlai ni tur kara kan din lai khan, Tlani chungchang ka hmuh chungchang ka sawi a; ka sawi lai chuan, ka phone-ah msg a lo thleng a, First year atanga ka chhar, nitin mai inzui thin, zantin min rawn be thintu msg hi a lo thleng a. M.A hi South lamah a zir a. “Rote, ka rawn be khat em che a. Ka lo msg mai mai che, zanah i hman chuan min lo call ve la” tih hi a lo ni a, Msg min thawn dawn pawhin ani chuan min kohthinna hi a rawn chhu thlap thin a ni. He nula hi Vl Zuithanga chuan tunge a nih a hre chiang em em a ni.

2013

April thla khan India reads in vana pa hall-ah thla khat zet book fair an buatsaih a, Nitin ka kal a, lehkhabu leinan sum ka seng nasa hle. Chhuara lehkhabu inrem chu uluk deuha ka thlir lai chuan ka hnungah hian tu emaw hi a rawn ding a, thawm a nei mang lo a. Aw nem, dam thlap mai, ka hriat than thin em em chuan, “Rote, kan va in hmu khat em!” a rawn ti hlawl a. Tunge a ni tih ka hre chiang hle. Ka hawi let a, a lo nui var var a.

Khawvelah hian thil thenkhat chu kan hai der fo thin a, kan ngawihbo pui hlen a, kan ta ni ngei tur thil hi kan chan phah foin ka hria.

Many things are lost for want of asking–English Proverb…

2015

IIM atanga Management lam nithum chhung lecture pe tura an chah chhuah vang vang Rohit Dwivedi a thusawi chu ka rilruah a lang hauh lo a, hman zana ka hla lo ngaihthlak , ka hla duh em em thin kha ka rilruah a lo lang a. Tlani te, Vana Pa hall Book Faira “Rote” min rawn titu pawh ka hmuh lohna a rei leh tawh hle.

Khing thil zawng zawng a thlen hnu, kan bialnu enge maw zatin min ban leh tawh hnuah khi thu khi ka han her lum leh a ni e. Keini zawng, Tv PC Lalthanhlira (kum 41 leh kar hnih) tawngkam takin, “Ngaihzawng atan chuan min duh a, pasal atan chuan min duh lo a ni. An hawi an hawi a, min ban leh mai thin”

Tlani te, “Rote” min titute pawh kan theihnghilh zo tawh a, hun tharin min hmuak a, ni duhawm zawkin min lo nghak ve ta.

Vawiin chu khua a chhe ve deuh a, a lawmawm let ling hle. Khaw hnim ruai hnuaia he thuziak hlui ka hai lai chuan, ka laptopah he hla hi U2 leh BB King a te sak dun a lo ri vau vau a,

“I’ve conquered the Past
The Future is here at last
I stand at an entrance to a new word i can see
The Ruins to the right of me
will soon have lost sight of me
Love rescue me”

(25.4.2015 a ka ziah a ni)

Mizo bazar hmasa ber


Assam chief Commissioner hnenah Kalkhama te’n August 1874 khan Saingho pein, Sonai hmuna Bazar din an dil a. An dilna ang chuan Bazar din a ni a. Chulai hmuna sum dawnna pawh chu hun engemawti chhung a lun hle nghe nghe a ni.

Thialreta innghat a nih deuh ber avangin sumdawnna lun leh tlakhniam dan chu thialret thar chhuah dan a zir a ni thung. Chumi lai Bazarah chuan Mizo ten thialret leh thildang zu zuarin, an mamawh thil dang an hawn let ve leh thin a ni.

1874-75 Thlasik khawvawh lai tak pawh khan Kalkhama khua atangin mi tam tak chu Sonai Bazar hmunah an zu kal a. North Cachar atangin Sial tam tak chu, An thialret hralhnaa an sum hmuh hmangin an zu lei a ni.

March 1876 khan Helaia sumdawng thenkhatten Rukru an man a. Kalkhama hnenah hian an hruai a. Ani chuan a lo hrem a, an neih zawng zawng a lo chhuhsak zui nghal vek a. Sonai Hmunah hian a zu kal a. Puan zu zarin chulai hmun chu a venhimna hnuaia awm a nih thu a puangzui a ni.

Deputy Commissioner, Cachar Report atanga a landanin April 1886 khan Mizo dawr paruk lai a la awm a ni.

Hei hi Sumdawnna lama mizote kawng zawh hmasa a nih hmel.

Mizo Lalte kha an fingin a tawk chin a hre viau mai. Khawvel dang nena an han in nek chhohah pawh a awm tawk chin an hre hle. Kalkhama te hian Bazar an mamawh tih an hria a. Mizoram chhungah niloin vairamah Bazar an zu din a ni. Mi ramah investment an va ti a ni ve ber mai. Mizorama an hauh chinah chuan an lih chhoh emaw, hma an lak erawh an phal eih lo thung.

Mizo ten Bazar kan neih hmasak berna hmun Sonai hi Tunah Assam ram chhung Cachar District a awm a ni a. Mihring pawh nuaih thum chuang an awm

Hnam tana hma kan lak dawn reng reng, khawtlang tana hma kan lak dawn reng reng hian, rilru fim tak leh fing taka kan tana hlawk tur leh pawi awmlo tura ruahmanna kan siam thiam angai hle.

Sumdawnna lama vai nek hmasatu mizote kha an fing hle. Pu Thanga thuziak, “Rente ngaih Renpuiah a tlu” tihah phei chuan Changsil Bazara an indawr dan leh lei leh hralh thua inbum an tum kual dan a ziak a. Chu chu tun tuma kan sawi tum ber erawh a ni lem lo

Sumdawnna hi inchim ral awlna ber a ni a. Hnam dangte hneh awlna ber a ni. Napoleon-a khana “English ho chu dawrkai hnam an ni” tiin a sawi a. Dawrkai hnam te chu amah hnehtute an ni a. Khawvel ram zau tak an la zui a. Chuta an bultanna chu sumdawnna vek a ni.

Kalkhama te’n fing tak mai a, phalna mumal tak la a, Vairama Mizo bazar hmasa ber an zu din daih mai hi a chhinchhiah tlak hle.

TEHFUNGA HMAN TLAK


Khushwant Singh-a kha, Tumkhat chu a mi ngaihsan ber leh a nun dan leh ngaihtuah dan kaihhruai thintu an zawt a, a chhanna chu, “Manzur Qadir” tih a ni a.

Pakistana Lam mi a ni a. Da hremi ropui tak mai a ni a. President Ayub Khan-a hnuaiah foreign minister a ni a. Pakistan Supreme court chief justice te pawh a ni zui bawk. Zu lam reng reng a khawih lo a. Meizial a heh hle thung.

Manzur Qadira ropuina em em chu thil pahnih a ni a, a ti, Khushwant-a chuan.

Mi chungchang a thalo leh rilru natna tur reng reng a sawi ngai lo a. Dawt a sawi ngailo bawk a, a ti. Hun enge maw chen hnuah chuan, kan thil tihte a dik leh dikloh intehfung atan amah chu kan hmang ta a. “Manzura ngaihdan a ni angem” tiin kan inzawt thin ta a ni, tiin khushwant singh chuan a sawi. A ni anga theihna sang, thu hnu dawn thiam leh lainatna ngah, chu mihring dang reng reng ka hmu ngailo, tiin a sawi. Khuswant singh hi kum 99 a dam. Dingchhuak turte hian, phakar leh chuhchak kher a ngai lo.

Keini chu, Biak Ina kan tawngtai zo lo chhuak hi, huho chuan, tute emaw dan bawhchhetu apuhte khawih leh sawisak, vuak hlum pawh hreh mang lo kan ni leh tlat mai thin.

Vengchhungah lah, Two wheeler kan ken chhuahin, helmet khumloa kal mai kan ching a. Zanah chuan, a kualna hmun lo tura kual kan ching a. Mi min hmuh loh lai chuan, dan bawhchhiat hi kan hreh lem lo.

A nihna takah chuan, kan hlawkna tur a nih chuan, langsara dan bawhchhiatte hi kan hreh lutuk loin a hriat. Hepa nun dan tha intehnana hman tlak a ni lo, kan tih tur zawk a te hi kan societyah hian a hlawh tlinga an ni thin ve bawk .

Nun dan phung tha, nun dan mawi, entawn tlak, intehna tlaka nun hi a hlawkloin kan hria te pawh hi a ang. A zirtir thuab pawh kan inzirtir nep deuh ang. Rinawm tur, dik tur, mi dangte hriatthiamna neih tur tiin inzirtir ila. Kan mi hmuh tam tak, mi hlawhtling kan tih tam tak hi chutiang nilo vek chu an awm vr fo bawk a.

Kan society hi dinchan a, kan hnam hi san zel kan duh a nih chuan, nun dan tha leh mawi kan inzirtir a. Kan inhlanchhawn zel a pawimawh.

Mahni zawnah thatna lai zawn kan nei zel a. Chutiang chu tih puna, chhawm nun zel hi kan tihtur a ni. Keini pawh, keimahni zawnah, a tha thei ang ber, a mawi thei ang ber, a duhawm thei ang bera kan nun hi hman hram hram kan tum tur a ni ang. A mawi a, a hlua, khuareiah a tlo zawk nge nge bawk.

MIHRING THA

1965-ah Singapore hi Malaysia in a pet chhuak a. Singapore chuan engmah an nei lo. Natural resources an nei lo a. Mihring 1.9 Million zinga a chanve chu hna nei lo an ni bawk. CHutiang dinhmunah chuan Lee Kuan Yew-a chu a mittui a tla hial a ni, a mangang chu an ti.

Mahse, khawvel ram hrang hrang tih dan an en a, an hnam tana tha ber turin an hre rem zel a. An hotu ber, a dikin a rinawm bawk a. An indan tirha Corruption leh drugs in a tih buai hnam te hian kum 50 chhunga an thlen chin hi a ropui hle.

System thalo kara mihring tha ten, system tha siamin hnam ropui tak an din a nih chu.

Lee Kuan Yew-a hian, “System tha chu kan nei ngei mai. Mahse, system tha ai hian mihring tha an pawimawh zawk a ni, Mihring thalo an lo lal vaih chuan, system tha kan neihsa chu an ti chhe vek mai dawn a ni” a ti a. Mihring tha, hruaitu tha nei reng turin Singapore hi an tang mar pat reng a ni. Good Men vrs Good System tih hi Governance in Singapore tih subject-ah point pakhatah kan ngaithla nghe nghe a ni. Society tha nei tur chuan Mihring tha an pawimawh a, mihring tha nei reng tur chuan society tha an pawimawh a ni.

System thalo atang mihring tha an lo chhuak theiin, an lo chhuak fo a. Mihring thalo erawh chuan system tha sa pawh a ti chhe zawk thin.

Kan duh phawt chuan mihring tha hi kan ni thei vek a ni. A system kan puh a, an lo tih tawh thin dan kan puh a, that tum chuang loin, mi lo khawsak tawh dan ang kan va zawm zawk fo.

Kan khawtlang, kan ram leh hnam chuan mi tha- Mi rinawm, dik, danglam ngam, ruahmanna siama bawhzui thin, hmalak tum, hmalatu, teirei peih, mahni indahtha ngam, chan ngam,hloh ngam, hmala ngam a mamawh a ni. Chutiang mi chu kan ni thei vek a ni.

An lo tih tawh dan zawma, mi pangai sa pawh thalo sawt zawk loin, tih dan tha zawka ti ngam, tih pui ngam kan nih ngam a ngai. Keimahni zawn theuha, kan theihna ang zelin chutiang chu kan ni thei theuh a ni.

NOVELIST LALENGMAWIA RALTE A CHAWLTA

Novel 17 zet ziaktu Lalengmawia Ralte chu Ni 9.04.2020 Tlai dar 4:00 ah chatuana chawl turin Isua hnenah a haw ta.

Upa Lalengmawia Ralte hi Venghlui, Aizawl a cheng niin, Aizawl Kohhranah Upa a ni. Central KṬP Hruaitu hlui a ni a, Synod Music Commitee lama tel kumhlun a ni.

Eizawnna lamah Primary School zirtirtu a ni a. National Teachers Award dawng tawh a dawng hial a ni.

“Lalengmawia Ralte hian a thawnthuin mi a hip theih nan, marketah hralh a tlak theih nan a thawnthu bu hmingah mizo ṭawng aia sap ṭawnga dah chu fuhin a hre zawk a. Chumi anih avang chuan a thawnthu bu hmingte pawh ‘Honey Moon (1985)’, ‘Eternal Bliss (1985), ‘Never Leave Me Alone (1987)’ tih te a rawn hmang a, mahse ani hi chuan a ngaihdan hi a thlak leh pawh a ni mai thei, a novel hnuhnung lamah chuan mizo ṭawng a hmang ve ta zawk a. A va pawi em? Eng vang nge? (1989 ve ve). Khawngaihna Batu (1990) leh adt. Hei hian a lantir chiang tak chu thawnthu ziaktute hi an zalen ti tho mah ila a chhiartute duhdan an ngaihpawimawh tel ṭhinna chu an kutchhuakah a lang leh ṭhin a ni.”

(Mizo Novel zirchianna – Lalrammuana Sailo)

Chhum zinna ram, Aigupta Sabel, Rahbi inthup, khawngaihna batu, Ka thianghlim tawh lo etc a ziak a. Novel bakah hian a buin drama a ti chhuak a. Thawnthu nilo thuziak pangngai a ziak nual.

Vantlang nun siamthatna lama tui leh chumi lama inhmang nasa chu a ni a. A thuziak pawh chumi lam hawi zel chu a ni hlawm. A novel-te hi social novel kan tih huangchhunga khung theih a ni awm e. Novelist ang chuan Lalrammawia Ngente te nen hian chhungkaw khat an ni kan ti thei ang.

Ka la hriatreng chu, Zolentu Editor thin Paul Lalremruata nen khan Krismas dawnin kan bazar a. Zion Streeta dawr pakhatah hian kan lut a. Dawr nghaktu kha nula a ni a. Apuii ni ta awm e. U Paula khan, Novelist Upa Lalengmawia Ralte fanu. nih thu min hrilh a. Chu chu December ni 19, 2001 a ni ta awm e. Chu chu Pu Engmawia ka hnaih ber lai a ni mai awm e. A hranpa tak chuan ka va hmelhriat ta lo a. Ka ui khawp mai. Mizo hnam lo chawm thintute hi kawm theih lai chuan kawma, an hnen atanga finna pur lo chawk nachang hriat thin a tha khawp mai.

Kum zabi liamtaa kan novelist thawhhlawk ber pawl, thuziak a hlawk loh vanglai (tunah pawh a hlawk lo nasa)a Thahnemngaia Mizo mipuite zirtirna tur thawnthu hmanga puang chhuak thintu a ni a. A lo chawl hahdam ve ta.

Muangin chawl rawh se…

TUMKAU NI SERMON

LALIN JERUSALEM A LUT
(Luka 19:28-40)

Lal Isuan Jerusalem a hnai viau tawha, khawvel tlanna tura a thih tleitlakna tur hun a hnai tawh a. Jerusalem a luh dawn chuan mumal takin, danglam taka Jerusalem luh dan tur a ruahman a ni. Tun hma pawhin Thuhril pangaiin awmziaa neih lohin Pathian zawlneite khan thil danglam tak an lo ti tawh thin a ni. 1 Lalte 11:29-31, Jeremiah 13:1-11;27:1-11;Ezekiela 4:1-3;5:1-4-ah te pawh chutiang thil chu hmuh tuur a awm a. Chutiang deuh chuan Lal Isua pawh hian thil tihlan ve a tum a ni.

Pathian fapa, Lal a ni tih hairual loha tarlan a nih theihna turin Ropui taka Jerusalem luh chu a tum a. Chutiang chuan a lut ta reng a ni.

Lal Isua Jerusalem luh thuah hian thil pathum chhinchhiah tlak deuh a awm
1. Jerusalem luh an kha thawkleh khata phur thut thiltih a nih lo. Mumal taka ruahman sa ken tlang a ni. “Lalpa’n a duh a ni” tih kha a hma atanga Password thlan sa a ni.

2. Lal Isua huaisen zia leh a rawngbawlnaa a zam loh zia tihlanna a ni bawk. Hetih hun lai hian Lal Isua khan luman a nei daih tawh a ni. (Johana 11:57). Thil awmdan pangaiah chuan, Jerusalemah a lut a nih pawhin a rukin a lut anga, mi tuma hmuhloha bikbo tum awm tak a ni. Chutiang nilo chuan, a langsar thei ang berin Jerusalem lut a. Mi mit zawng zawng amahah a fu thup tawh mai a ni. Han ngaihtuah mai pawhin, ‘Pui’ ve tak chu a ni, man tuma hel reng sa tawh, cowboy tawngkam takin Outlow khan, a langsar thei ang berin, mi zawng zawng mit fukna niin an ram khawpui ber kha a lut a ni. Lal Isua huaisenna hi sawi uar theih tak tak pawh a ni lo.

3. Lal a nih zia tarlan tumna a ni bawk. Zakaria 9:9 a hrilhlawkna lo awm tawhsa tih puitlinna tur a ni bawk. Hetianga lal anga a luhna hmunah pawh eng Lal nge a nih tih Lal Isua hian chiang takin a tarlang a ni. Palestina rama sabengtung ramsa hnuaihnung ber a ni lo, ramsa zahawm a ni. Indo lai chauhin Lal te hi sakawr chungah an chuang a. Remna hnuaiah, ralmuan lai chuan sabengtung chungah an chuang a ni. Lal Isua sabengtung chunga a chuan hian Hmangaihna leh remna lal a ni tih a tarlanna a ni a; Indonaa hnehtu Lal ropui tak, a ralbeihna hmun atanga lo haw mek, mipuiin an lo nghah thup ang chu a ni lo tih a tarlanna a ni.

4. Mipuite hnena a thuchah hnuhnung a ni bawk. Hetianga Lal anga a luh hi, mipui hnena ban phar chhuak a, “Tunah pawh hian In lalah min la pawm lo maw?” tia a ngenna ang a ni. Mi tam takin huatnain an hual vel tawh a, Puithiam leh sakhaw hotuten man tuma an veh tawh lai pawhin a ni chuan, Hmangaihna nen a la hmachhawn hram hram a ni.

Khawvelah hian Lal Isua lo Lala thlan tur a ta lutuk a, enge maw chang chuan chung Lal te chu kan lo chawimawi leh daih fo thin. Sabengtung chunga chuanga Lal anga Jerusalem luhna hmang hian Lalpa Isua chuan khawvel dan paih vek a, Lal ram kumhlun neitu awm chhun Amah chu Lala thlanga pawm a, vuan tlat a, chawimawi turin min sawm a ni.

Kut Tinrengte phar se Lal lo lawmin
Lei tinreng ten puang se Lal chawimawina
Sabengtung chunga chuang hmaah chuan Thingthi ula
Isua, Lal chu chawiawi ru.