MAHNI ZAHAWMNA HUMHIM

India ram constitutional post chelh pha te zinga chanchin ngaihnawm ka tih ber pakhat chu RVS Peri Sastri-a chanchin kha a ni.

Giani Zail Singh thlaktu tur President thlan dawn laia Chief Election Commissioner kha a ni a. President thlanni tur chu Home secretary buaipui tur a ni a. Security thil an en fel vek hnuah hemi ni hi a tha ang tiia thutlukna siam tur an ni a. CEC chuan Inthlan ni tur atan ni pa 3 rawtna a nei a, chung zinga pakhat chu thlan tur a ni a. Union Home secretary chuan Home minister leh Prime Minister a rawn hnuin President thlanni tur chu an ti fel ta a ni. Chu chu CEC chuan Gazette-ah a chhuah tir fel ta thlap a!

Chutianga Gazette-a a chhuah hnuah chuan, Home Secretary chuan PMO atangin phone call a dawng a. Inthlanni sawn PM in a duhthu an rawn hrilh ta mai a. Home secretary chuan, thil theih a nih tawh loh thu a lo hrilh a.

A tukah chuan Home secretary chuan Sastri a hnen atangin phone call a dawng a. Sastri chuan, Inthlanni tur chungchangah khan PM a rawn lo em ni tih hi a zawt ta a. Home secretary chuan a rawn thlap thu a lo chhangin, engatia chutiang thil chu zawt ta nge a nih thu a zawh let chuan, Sastri chuan a hma zana PMO atanga call a dawn thu te, Inthlanni sawn tura an tih leh a theih loh zia a lo hrilh thu te, inthlanni sawn a nih chuan Governor atan ruat a ni ang an rawn tih thu a sawi ta a ni.

Prime Minister chuan constitutional authority zahawm tak mai chu dan bawhchhe turin a thlem a nih chu! Chung thlemna chu Sastri chuan chiang takin a hnar a. A lawm lohna ber chu thlem theiha an ngai leh chutiang thlemna a hmaa an tawktarh chu a ni.

Thil phenah PM meuhin inthlanni sawn tumin bei zui mah se, Chief Election Commissioner chuan India ram dan zahawmna humhimnan a tang kawh tlat a. President thlanna chu a tira an ruahman sa, Gazette a chuang ngeiah chuan neih a ni a, Venkataramana chu chiang takin thlan tlin a ni ta a ni.

Sastri-a chu zahawm takin a chawl a, constitutional post zahawmna humhimin ama integrity vawng him zelin a hna a hlen thei a ni.

Sastri-a te ang hi kan hnamin kan mamawh em em a ni.

Keini zawngin, Thawkrim siloa nawm kan tum a, mahni taksa leh nun uluk siloin hrisellohna leh natna thalo laka fihlim kan tum a, hriatna thuk nei siloin a sawi zau ber zinga tel kan tum a.

Harsatna hmachhawn loin bihruk san kan tum a. Rinawm leh dik taka beiloin kawng awlsam kan zawng a.

Thiam nei siloin mi ngaihsan nih kan tum a. Hlutna nei siloin larna kan zawng a!

I harh teh ang u. Rim taka thawka kan thawhrim rah ei te, uluk taka mahni invawnga kan nun hlim taka hmang thei tur te, rinawm leh diktaka kan chan ve tur reng chang turte hian nung ila, Chapo siloa mahni inhlutin awm ila. He hnam hian awmzia a nei ngei ang!

Kan khawvel zimteah hian kan inkhuallem luih luih mai a!

Lehkha kan zir zawhah, hna kan hmuh vek hnuah kohhranah inhmang chauh ila, khawtlangah te hian tel ve chauh ila.

Mizo hnam hi tu kutah nge a awm ang le!

Tunah phei chuan Mahni eizawnna thulh hi kan sawisel nasa si a. Kan eizawnna a kan hun hman zawhah chauh mi dangte tan leh kohhran leh khawtlang tan kan hun hi pe bawk chauh dawn bawk ila.

Eng hnamah tak chuan chhuak ang i maw..

Hnam hlim lo tak, hnam him lo tak, hnam inkawm ngeih lo tak, hnam mahni hmasial tak kan ni leh zual ngei ang.

Tunah hian kan tha em em lem lo a. Chutianga kan awm chuan, tun ai hian kan thasawt chuang hek lo ang.

Politics te hi mi dang kutah kan dah tlat a, mi dangte siamthatturah kan dah a. A chhunga lutte ring bawk silo, lut tharte ngaisang chuang silo, mahni luhtum bawk siloin kan awm a. Tu tih atan nge ni kan tih thin ni?!

Mi dangte tana hun hmang a, Pathian biakna hun insiam a, kohhrana rawngbawlna a te tangkai tum ila, kan hnaah theih tawp chhuah bawk ila. Hnam tana hun hmang theiin hun hmang bawkin, khawtlang tana tangkai thei tangkai bawk sela…

Hnam duhawm zawk kan nih ka ring e…

NANGNI LEMZIAK THIAMTE U, IN CHUNG A PIK E.

 

Mizote hi thil tha leh hlu ngaihsanna chang hre lo, pawn lam lang thei thila buaithin kan ni’, mi thenkhatin an lo tih hi dik viauin ka hre ta. Thawmhnaw lam pang Show room kan neih ngah dan te, an inhralh theih dan te hi mak ka ti. Lehkhabu te chu hralh a har a, Painting te lek phei chu lei chi a ni hian ka hre lo hrim hrimin ka hria.

 

Zaithiam chu an lar hma khawp mai a. Kan inngaihsan siak a, kan ngaisang lo ru viau lawi bawk a.TV-ah tute emaw an lang a, an zai a, an lam a. Aizawl khawpuiah chuan kan hre nghal fur. Tute emaw eng idol-ah emaw  an tel a, enga mah hmain an hawi deuh larh a, chuti ang deuh chuan kan chei ve a. Khawthlang hoin Celebrity an tih teh sek te chuan kan beng a lo thleng ve a, keini pawhin tutu te emaw chu, engtin tinemaw chuan kan chei bawl ve a. Chanchinbu-ah te an lang deuh reng a, nikhata an ha nawh zah thlengin kan ziak lang a. Chung mite chuan eng vak an tih ka hre lo. Eng function-ah emaw an zai a, music video an siam a, tihtur an hriat lohin Album. Chung te chu thla rei lo teah kan ngaithla peih lo zui a.

 

Thuziaktute, lemziak thiamte erawh chuan ngaihven an hlawh lo chhunzawm zel a. Lemziah te phei chu, thiam dang nei lote tihturah kan ngai deuh hial niin ka hria.

 

Art-ah rau rau chuan, lemzaih(painting), In sak (Architecture), milim siam(Sculpting) te hi khawvelin a ngaisang khawp mai a. Art ngaisang hnam reng reng an ding chhuak a, art lama sang hnam reng reng hnam ropui an ni thin. Kawng dang a sawi chuan, art ngaisang lo chu hnam changkang an ni ngai lo a, art ngai pawimawh lo hnam chu an ral thin.

 

Indus Valley Civilisation chu Architecture lamah te, Town planning lamah te an ropui em em a. Egypt ho Pyramid te chuan tun thlengin khawvel mak tih a la hlawh a. Greek ho art te chu an la zir a. China thiam thil hmasang ata an inrochun tawh pawh khawvelin a ngaisang dawn chauh. Indian ram hi art lamah a ropui em em a, art pilgrim tam tak an lo kal a, an tuihalna fah tur an hmu thin. Renaissance art ropui zia te, Mughal art san zia te chu, keini hi chuan kan ngaihtuah ngai lo.

 

Vincent Von Gogh-a kan hre lo a, ‘Sun Flower’ painting lah a thukna kan hmu thiam ve hek lo. Kan Museum-ah te chuan art gallery a la awm ve lo a. Lemziakte hi a man a to em em a ni tih te hi kan ngaihtuah ve ngai lo.

 

Hnam hnuk hi art-ah hian a inthlung ni tlat hian ka hria a. Lemziak kan hlut a, lemziak thiam te kan ngaihsan hun hunah chuan, kan ropui ve tan dawn chauhin ka ring a. Kan hmusit a nih ngat chuan kan tlachhia ang.

 

Lemziak ropuina kan hmuh thiam hunah kan moral te hi a dik dawn ni maite hian ka hria a. Chutih hunah chuan, thu leh hla  ziaktute pawh kan ngaisang ve tawh ang.

 

Lemziak thiam chu, tumahin a lemziak chu rawn hriatpui se su mah suh se, chu a  kut chhuakah chuan a lawmna a famkim tawh a. Chu chu art ropui bikna a ni. Lemziak chuan mihring nun hlimthla a tar lang a. Chu chu Art-in a tum ber a ni an ti.

 

Mizo naupangte pawh hian lemziah chu an ching ve thin. An zirlaiah an fail ang tih kan hlau a, an lemziah kan khap sak thin. Naupang tam zawk chu, lehkhathiam mi ropuiah kan chher chhuak zui chuang hlei lo a. Lemziak pawh chu an thiam zui ta chuang lo a, ngaihsanna chang pawh an hre zui meuh lo tawh zawk thin. Lemziak chang lo thil dang reng reng te pawh. Chu’ng mite chuan fa an nei ve leh ta zel a. Hmasawn zel aiin, mi tih dan, hnam dang nunphung la ve zelin kan hnung tawlh a. Kan chhung ril hi a hniam miau a, buai lo thei kan ni hlei nem! Artist te pawh han ngaisang chi zia zang kan ni lo.

 

Ram hruaitu atan pawh hian, Michael Angelo a hming te tal pawh hre ve, ‘The Creation Of Adam’ tihte a ziak a ni tih hre ve tal tu kan mamawh ni hian ka hre thin a. Chuti ang mi chuan kan ram hi tha takin an hruai thei ngeiin ka ring.

 

Louvre, Paris chu art lam thil dahkhawmna a ni a. Leonardo da vinci a kut chhuak ropui tak tak, ‘St. Anne, the virgin and child’, te, ‘Madonna of the Rocks’ te leh thil hlu dang tam tak dah a ni a. Dan Brown-a lehkhabu ‘Da Vinci Code’ pawh he hmun atang hian a intan a nih kha. Hei hi paris khaw ti ropuitu a ni. Paris Khaw ropuina dang leh ‘Eiffel Tower’ te hi Art huang chhunga mi a ni a. London khawpui te pawh, ‘St. Paul’s Cathedral’ vanga ngaihsan hlawh a ni pakhat a. Sir. Christopher Wrenn-a sulhnu ropui ber a ni a, London leh St. Paul’s biak in din chhung chu, Sir Wrenn-a hming pawh hi an sawi ve reng tawh dawn a ni.

 

Art hi hnam ti ropuitu a ni a. Zaithiamte kan ngaihsan tluk bawk a lemziak thiam te, thuziak mite kan ngaihsan a, chanchinbu-ah te an hming a lan kur ve ngiai nguai hunah chuan kan hnam hian hma a sawn ve dawn chauh ang, hmasawn dan dikin.

 

Keini chenna ni lo, hmun dangah te chuan Painter te, Writer te hi celebrity an ni a. An hlut hle. Chu’ng ngaihtuahna pu pha hnam te chu an ropui viau zel.

 

History thlir kir la, hnam ropuina chu ‘art’ a ni a, an boral zawh vek tawh hnu pawha kumhlun taka ding an sulhnu vangin khawvel hian a ngainep ngai lo. Van Gogh-a chuan a damchhungin lemziak pakhat chauh a hralh a. A thi a, khawvelin a  ngaisang tawlh tawlh a ni.

 

Mizote’n a man pawh nei mang lo hial tura kan ngaih fo Lemziak te hi chu a man chhiar sen loh an tih mai thin ang hi a ni a, mi hian an lei to ngam thin khawp mai.

 

Hnam dang khualzinte hi chuan an zinna rama lemziak pakhat tal hawn an tum thin a. Khasi ramah English pa  a zin a, khasi lemziak kha to takin a lei ngam tlat! Keini chuan a  a mange kan ti ang. Lemziak mai maia Patling han buai chu, kan ti em em ang.

 

Chu lai tak chu, kan hmuh thelh lai tak chu a ni! Lemziak mai maiah i buai tawh teh ang u.

 

Pathian zarah kan la tlangval ve tawk tawk zel a. Mi’n nula an han sawi pawh hian, lemziak an tuipui em tih hi ka ngaihtuah vat thin. Tu pawh, pa ho ve tak pawh ni se, lemziak a tui, ngaihsanna chang tal hria an nih chuan, mi changkang leh ngaihsan awm takah ka ngai nghal ngawt zel. Ka ti sualin ka ring lo.

 

Mi dang kan hre lo a nih pawhin Tlangrokhuma hmingte tal hi, thalai leh zualte hi chuan hria ila, te ka ti ve mai mai thin.

(2008 ka ziah tawh a ni)

KAN IN HI MALSAWM ANG CHE

Kum 12 mi ka ni, khatih lai khan Pathianni chawhnu inkhawmah “Kan in hi Malsawm ang che” tih hla  kha kan sa a. Ka bengah hian a ri a va mawi tehlul em! khatih lai khan chhungkua hi ka ngaihtuah lo hrim  hrim a. “Tukverh hi faifim tlang se, Van lal eng lo lut rawh se” tih kan sak lai te phei kha chu ropui ka ti hle!

Tunah chuan khawvel thil tam tak ka  hmuin ka  hre ve ta a, eng emaw chang chuan ka hmu hnem tawh mah maha inhriat chang ka nei a. He ram, a thilfim te nen min chawm liantu hi nin riau chang ka nei thin.

Continue reading KAN IN HI MALSAWM ANG CHE

HRINGNUN THLIPUI

Khawvel thil thlengah hian kan thu lo viau mai. Kan nunna leh kan hun hi kan ta emaw kan ti fo a, thu em emin kan inhria a, ni a kan hriat dan anga her vel mai maiah kan ngai fo. A ni teuh si lo. Kan thu hauh lo. Kan duh loh danin thil thleng a, nilo se ka tih a ni a, ni se kan tih a ni lo a. Chutiang ni chung si chuan, hun hi kan ta emaw kan ti fo, kan ti sual thin.

Muang taka kan awm laiin hringnun thlipuiin min han nuai a, min han sawp zet zawngin kan nun hi kan thu a nih loh zia a chiang thin. Hringnun thlipuiina mi a sawp hnu a, kan thutlukna chuan min ti ropuiin, min ti chhe thin.

Thawnthuah te leh, thuziak tam takah te, Mihring nun kawng hi tuipuia khualzin anga tehkhin a ni thin. Ringtu thlarau nun kawng leh tuipui khualzinna hi tehkhin a ni fo bawk. A chang chuan tluang takin, tuipui dam dup maiah kan zin a, hriat loh karin tuifawn a lo so but a, a chang leh thlipui a lo tleh thut a, a chang chuan hmar arsi hmu miahloin kan then kan then a. Hringnun tuipui zaua kan khualzin kawngah ringtute kan vanneihna chu kan Lawnga Lal Isua a lo tel ve hi a ni. A buaithlak ber chu Lal Isua chu ngaihsakloin kan lawngah chuan thil dang kan ti a, khaw dang kan lo hawi a. Kan lo ngaihthah a, Lal Isua pawh thlamuang takin a lo chawl a. Hringnun thlipui a lo thawk a, kan lo auh ngailoh avangin kan hre chhuak mai lo a, kan buai fe hnuah kan hre chhuak a, kan au chauh thin.
Continue reading HRINGNUN THLIPUI

SUPERMEN

July 23 atanga ni 25, 2015 chhung khan Documentary Films Festival kan nei a. Chawhnu dar 2 atang zan dar 7 thleng film kan en hoin kan sawi ho a. Skype kal tlangin Director te nen kan inkawm bawk a. Nikhata film 8 vel zet kan en thin a. Ni 24 July, 2015-a, a hnuhnung bera kan en chu Supermen of Malegaon tih a ni. Kan nui nasa hle.

Lehkhathiam sang lo, puan tahna hmuna thawk ten film an siam ve thu a ni ber. Kan en nual tawh awm e.

An nun a harsain a hau tak a. Ei leh bar zawn chu an tan a khirha, chuti chung chuan rim taka an thawh angai a, rim taka thawk chung chuan chhungkaw chawmna khawp an thawk chhuak pha meuh lo.

Chutiang dinhmun harsaa ding chung chuan an vui hauh lo a. An hlimna khawp chu an hmu ve zel a ni. Film an tui em em a, an siam ve ta hial a. An ngaihtuahna a thain an creative hle.
Continue reading SUPERMEN